2026 жылғы 3 сәуірде Алматы қаласында Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясының жанынан құрылған «Халықаралық қатынастар» зерттеу орталығының алғашқы ұйымдастыру отырысы өтті. Жиынға орталықтың өкілдері офлайн және онлайн форматта қатысты. Отырысты «Білім және қоғамдық даму ғылымдары» орталығының басшысы Төлен Ж.М. және «Халықаралық қатынастар» зерттеу орталығының жетекшісі Жекенов Д.К. жүргізді.

Аталған отырыс жаңа ғылыми құрылымның қалыптасуындағы маңызды кезең болып табылып, оның институционалдық негізін айқындау, стратегиялық даму векторларын белгілеу және ғылыми қызметтің басым бағыттарын нақтылау тұрғысынан ерекше маңызға ие болды.

Күн тәртібіндегі бірінші мәселе бойынша орталықтың құрамын бекіту туралы Асхат Г. Алғы сөзін білдірді. Орталық құрамын қалыптастыруда халықаралық қатынастар, геосаясат және аймақтық зерттеулер салаларында тәжірибесі бар жоғары білікті ғалымдар мен сарапшыларды тарту қағидаты басты назарда болды. Ғылыми кеңес құрамына Республиканың халықаралық қатынастар саласы бойынша 21 ЖОО мен ұйымдардан белді ғалымдар кірді. Оның ішінде ҚР Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты, Түркі академиясы, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, KIMEP университеті, Гумилев атындағы ЕҰУ, Тұран университеті, Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті, Нархоз университеті, SDU, AlmaU т.б. ғалымдары.

Екінші мәселе аясында орталықтың 2026–2027 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары жан-жақты талқыланды. Жекенов Д.К. өз сөзінде орталықтың басты мақсаты халықаралық саясат, геосаясат және Орталық Азия зерттеулері бойынша жетекші ғылыми-аналитикалық мектеп қалыптастыру және оны кезең-кезеңімен халықаралық деңгейдегі ғылыми-талдау институтына трансформациялау екенін атап өтті. Бұл бастама Қазақстанның ғылыми кеңістігінде жаңа институционалдық деңгей қалыптастыруға бағытталған стратегиялық қадам ретінде бағаланды .

Талқылау барысында орталық қызметінің негізгі ғылыми бағыттары ретінде Қазақстанның сыртқы саясаты, Орталық Азиядағы аймақтық процестер, ірі державалардың геосаяси стратегиялары, геоэкономика және транзиттік саясат, сондай-ақ өркениеттік және идеялық зерттеулер айқындалды. Аталған бағыттар қазіргі геосаяси трансформация жағдайында ұлттық мүдделерді ғылыми тұрғыдан негіздеудің маңызды құралдары ретінде қарастырылды.

Қатысушылар орталық қызметінің басым бағыттары ретінде ғылыми және аналитикалық өнімдерді жүйелі түрде шығару, халықаралық ғылыми желілерді қалыптастыру, жас ғалымдарды тарту және ғылыми кадрларды даярлау мәселелеріне ерекше назар аударды. Бұл ретте орталықтың тек зерттеу жүргізумен шектелмей, ұлттық деңгейдегі ғылыми экожүйе қалыптастыратын жетекші ғылыми орталыққа айналуы тиіс екені атап өтілді.

Күн тәртібіндегі үшінші мәселе бойынша Төлен Ж.М. орталық аясында жүзеге асырылатын ғылыми іс-шаралар мен халықаралық бастамаларға тоқталып, халықаралық деңгейде тұрақты ғылыми алаң қалыптастыру мақсатында форумдар мен конференциялар өткізу, ғылыми дипломатияны дамыту және халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейту қажеттігін атап өтті. Бұл бағыттар Қазақстанның жаһандық ғылыми кеңістікке ықпалдасуын күшейтіп, елдің ғылыми беделін арттыруға ықпал ететіні сөзсіз.

Жиын барысында қатысушылар орталықтың тек ғылыми құрылым ғана емес, мемлекеттік басқару жүйесіне ғылыми негізделген ұсыныстар әзірлейтін стратегиялық сараптамалық алаңға айналуы тиіс екенін ерекше атап өтті. Қазіргі көпполярлы және күрделі геосаяси жағдайда мұндай ғылыми орталықтардың рөлі артып, олар мемлекеттік шешім қабылдау үдерісінің интеллектуалдық негізін қалыптастыруда маңызды орын алады.

Сарапшылардың пікірінше, аталған орталықтың құрылуы Қазақстанда халықаралық қатынастар және Орталық Азия зерттеулері саласында жүйелі ғылыми талдау жүргізетін институционалдық базаны нығайтып қана қоймай, елдің сыртқы саяси және геоэкономикалық басымдықтарын ғылыми тұрғыдан айқындайтын маңызды тетікке айналады.

Отырыс қорытындысы бойынша күн тәртібіндегі барлық мәселелер жан-жақты қаралып, ұсыныстар жинақталып бекітілді. Алдағы кезеңде орталықты халықаралық деңгейдегі ғылыми-аналитикалық институтқа трансформациялау бойынша кешенді жұмыстар жүргізілетін болады. Бұл трансформация Қазақстанда халықаралық қатынастар саласындағы жаңа сапалы ғылыми ортаның қалыптасуына негіз қалайды.

Жаңалықтар

ҚР Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының «Халықаралық қатынастар» зерттеу орталығының ғылыми отырысы өтті