ҚР Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясы 2025 жылдың қорытындысын шығарды

2025 жылдың қорытындылары: Негізгі кезеңдер және Жаңа архитектура

2025 жыл ҚР Президентінің жанындағы ҚР Ұлттық ғылым академиясы үшін ұйымдастыру кезеңінен нақты іске көшу уақыты болды.

• ҚР ҰҒА-ның 2035 жылға дейінгі даму стратегиясы бекітілді.

• 4 бейінді ғылым бөлімшесі құрылды: «Өмір және денсаулық туралы», «Білім беру және қоғамдық даму туралы», «Жер, ғарыш және коммуникациялар туралы», «Агробиоресурстар және экология туралы».

• Мәртебе: 17 академик сайланды, ал 146 ғалым құрметті академик мәртебесін алды.

🔮 Форсайт-тәсілді енгізу және Цифрлық трансформация

• Бизнес пен мемлекеттің қатысуымен 70 аймақтық және салалық сессия өткізілді.

• Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру үшін 220 перспективалы міндет және 65 ғылыми-техникалық тапсырма қалыптастырылды.

• 6 облыста (Жамбыл, Абай, Атырау, Маңғыстау, Қостанай және ШҚО) аймақтық форсайт-орталықтар жұмысын бастады.

• Цифрландыру: ҚР ҰҒА-ның талдау және форсайт платформасы әзірленді. Оңтүстік Кореямен (KISTI) бірлесіп, деректердің бірыңғай зияткерлік экожүйесін құру үшін «AI SilkNet» орталығы іске қосылды.

🔍 Жүйелі диагностика: Мәселелерді айқындау

114 ғылыми-техникалық тапсырмаға жасалған сараптама нәтижесі:

• 88 тапсырма бойынша елеулі ескертулер анықталды (тақырыптардың тым ұсақталуы, кадрлық әлеуеттің әлсіздігі).

• Тапсырмалардың тек 27%-ы ғана 2 немесе одан да көп өтінім алды (бәсекелестіктің төмендігі).

• Аймақтық теңгерімсіздік: Ғалымдардың 60%-дан астамы және бюджет қаражатының 70%-дан астамы Алматы мен Астана қалаларында шоғырланған.

🚀 Флагмандық консорциумдық бағдарламалар (TRL-8)

Жеке инвестицияларды тарта отырып (бюджеттің 1 теңгесіне кемінде 2,5 теңге бюджеттен тыс қаражат), «университет – ҒЗИ – бизнес» консорциумдық принципі енгізілді. Басым бағыттар:

1. Агробиотехнологиялар (геномдық селекция, тұқым шаруашылығы).

2. Жаңа энергетикалық технологиялар (энергия жинақтағыштар, энергожүйеге интеграциялау, АЭС құрылысы жобаларын сүйемелдеу).

3. Биомедицина (GMP-өндіріс, биомаркерлерді іздеу).

🌍 «Қуатты аймақтық ғылым – қуатты аймақ» бастамасы

• Өңірлерде Академия Президиумының 10 көшпелі отырысы өткізілді.

• Әкімдер мен ҚР ҰҒА Президенті бірлескен жоспарларға қол қойып, Академияның аймақтық филиалдары ашылды.

• Ел Президентінің атына талдау хаттар дайындалды (ҰАҒБӨО-ны реформалау, Ұлттық генетикалық банкті құру және т.б. туралы).

🧪 Жаңа халықаралық орталықтар мен платформалар

• Кеңістіктік-уақыттық ИИ және тұрақты даму зертханасы (ҚХР-мен бірлесіп): экзафлоптық суперкомпьютерлерді қолдана отырып, қазақстандық DeepBas жасанды интеллект моделін жасау.

• Карбондық полигон және «Оңтүстік» пен «Солтүстік» селекциялық-генетикалық орталықтары (РҒА-мен бірлесіп): 3000-нан астам биоүлгі алмасу.

• Қазақстан-Германия NEXUS институты (ҚазҰАТУ жанындағы): Орталық Азияның су секторын цифрландыру.

• Жаңа материалдар және энергетикалық технологиялар институты: АЭС құрылысын ғылыми сүйемелдеу және сутегі энергетикасын дамыту.

• Шымкенттегі заманауи кардиологиялық зерттеулер орталығы: «экокардиология» және денсаулықты аймақтық мониторингілеу.

• Ғылыми-индустриялық платформалар: Қарқынды егіншілік құзыреттілік орталығы (KMG PetroChem-мен бірлесіп), Күн энергетикасының кремний кластері («Сарыарқа» АЭЗ), «Алматының жасыл қоры».

👥 Адам капиталы және Ғылыми мәдениет

• Мемлекеттік сыйлықтар мен стипендиялар конкурстары Astana Hub базасындағы электронды платформа арқылы ашық түрде өткізілетін болды.

• Жас ғалымдар кеңесі құрылды және Жас зерттеушілер академиясы іске қосылды (алғашқы Форумға 400-ден астам мектеп оқушысы мен студент жиналды).

• Қазақ тілінде «Әл-Жәбрдің атасы» ғылыми-көпшілік журналын шығару басталды.

• Ғылыми әдеп кодексі және Биоәдеп кодексі (ЮНЕСКО-мен бірлесіп) бекітілді.

• 13 ғылыми журналдан тұратын желі қалыптасып, оларды халықаралық дерекқорларға шығару үшін Редакторлар кеңесі құрылды.

• 52 ғылыми іс-шара ұйымдастырылып, БАҚ-та отандық ғылым туралы 926 материал жарық көрді.